Chat Control: Ποιος θα προστατεύσει την ιδιωτική μας ζωή; Μετά την ψηφιακή ταυτότητα, έρχεται ο έλεγχος των συνομιλιών μας;

Γεώργιος Αποστολάκης

Η προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση αποτελεί αυτονόητο καθήκον κάθε ευνομούμενης κοινωνίας. Κανένας άνθρωπος καλής πίστης δεν μπορεί να αμφισβητήσει την ανάγκη να εντοπίζονται και να τιμωρούνται οι δράστες τέτοιων αποτρόπαιων εγκλημάτων.

Το ερώτημα όμως που τίθεται σήμερα στην Ευρώπη είναι διαφορετικό και πολύ βαθύτερο: Μπορεί, στο όνομα ενός απολύτως θεμιτού σκοπού, να καθιερωθεί ένας μηχανισμός που θα επιτρέπει τον προληπτικό έλεγχο της ιδιωτικής ψηφιακής επικοινωνίας εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών;

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της λεγόμενης πρότασης «Chat Control», η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων και προκαλεί έντονες αντιδράσεις από ειδικούς στην κρυπτογράφηση, οργανώσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων και πολλούς υπερασπιστές των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων στο διαδίκτυο, ενώ οι επικριτές της προειδοποιούν ότι εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το απόρρητο των επικοινωνιών και την ιδιωτικότητα. Η οριστική ευρωπαϊκή ρύθμιση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Το απόγευμα της Τρίτης το ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη διαδικασία του κατεπείγοντος για την υιοθέτηση του Chat Control, δηλαδή τη σάρωση των ιδιωτικών μας ψηφιακών μηνυμάτων στο whats app, viber, email’s κτλ. Η ψηφοφορία αναμένεται αύριο Πέμπτη εν μέσω θέρους. Εύκολα αντιλαμβάνεστε το γιατί. Το ευρωκοινοβούλιο είχε ήδη απορρίψει το κείμενο. Ωστόσο, οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών επέλεξαν να το επαναφέρουν μέσω δεύτερης ανάγνωσης, σε μια διαδικασία όπου απαιτούνται 361 ψήφοι για να απορριφθεί, ενώ οι αποχές ουσιαστικά λειτουργούν υπέρ της πρότασης.

Για την «ΕΞΟΔΟΣ», το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα.

Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε να διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο ψηφιακό οικοδόμημα: Ψηφιακή ταυτότητα. Προσωπικός Αριθμός. Ψηφιακό πορτοφόλι. Βιομετρικές εφαρμογές. Διασύνδεση μητρώων. Περιορισμός της χρήσης των μετρητών.

Και τώρα συζητείται μια ακόμη ρύθμιση που αγγίζει τον πιο ευαίσθητο χώρο της ανθρώπινης ελευθερίας: την ιδιωτική επικοινωνία.

Καθεμία από αυτές τις πολιτικές μπορεί να παρουσιάζεται ως ανεξάρτητη και τεχνική. Όταν όμως εξετάζονται συνολικά, διαμορφώνουν ένα νέο μοντέλο σχέσης κράτους και πολίτη, στο οποίο η ψηφιακή επιτήρηση αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη έκταση.

Δεν υποστηρίζουμε ότι κάθε τεχνολογική πρόοδος είναι επικίνδυνη. Δεν αρνούμαστε ότι το κράτος έχει καθήκον να προστατεύει τα παιδιά και να αντιμετωπίζει το οργανωμένο έγκλημα.

Υποστηρίζουμε όμως ότι ακόμη και οι ευγενέστεροι σκοποί δεν δικαιολογούν την καθιέρωση μέτρων που ενδέχεται να θίξουν τον πυρήνα θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως το απόρρητο των επικοινωνιών, η ιδιωτική ζωή και η αρχή της αναλογικότητας.

Η δημοκρατία δοκιμάζεται ακριβώς στις δύσκολες στιγμές.

Είναι εύκολο να ζητά κανείς περισσότερη επιτήρηση όταν επικαλείται έναν αποτρόπαιο κίνδυνο. Πολύ δυσκολότερο είναι να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και στην ελευθερία.

Η ιστορία διδάσκει ότι πολλές φορές έκτακτα μέτρα, που θεσπίστηκαν για ειδικές περιστάσεις, εξελίχθηκαν σταδιακά σε μόνιμες πρακτικές.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρακολουθεί αδιάφορα αυτή τη συζήτηση. Εάν η σχετική ευρωπαϊκή ρύθμιση λάβει τελικά την οριστική της μορφή, είναι πολύ πιθανό να κληθούν και τα κράτη-μέλη να την εφαρμόσουν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαίου. Η μέχρι σήμερα εμπειρία δείχνει ότι η χώρα μας συνήθως υιοθετεί τις ευρωπαϊκές ψηφιακές πολιτικές χωρίς ουσιαστικό δημόσιο διάλογο και χωρίς να προηγείται μια πραγματική ενημέρωση της κοινωνίας για τις συνέπειές τους.

Γι' αυτό η ώρα της εγρήγορσης είναι τώρα.

Καλούμε όλους τους πολίτες να ενημερωθούν σοβαρά, χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς αφέλεια.

Καλούμε όλα τα πολιτικά κόμματα και όλους τους Έλληνες ευρωβουλευτές να τοποθετηθούν δημόσια.

Θεωρούν ότι η προστασία των παιδιών μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο το απόρρητο της ιδιωτικής επικοινωνίας;

Ποια συγκεκριμένα όρια θεωρούν αδιαπραγμάτευτα;

Πώς θα διασφαλισθεί ότι έκτακοι μηχανισμοί δεν θα μετατραπούν αύριο σε γενικευμένες πρακτικές επιτήρησης;

Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τη σημερινή γενιά.

Αφορούν την ποιότητα της δημοκρατίας που θα παραδώσουμε στα παιδιά μας.

Η ελευθερία δεν χάνεται συνήθως με μία θεαματική απόφαση. Περιορίζεται λίγο λίγο, με μικρά διαδοχικά βήματα που κάθε φορά παρουσιάζονται ως αναγκαία.

Η «ΕΞΟΔΟΣ» θα συνεχίσει να υπερασπίζεται την ελευθερία του προσώπου, την ιδιωτικότητα και τα συνταγματικά δικαιώματα, γιατί πιστεύουμε ότι μια ασφαλής κοινωνία δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη διαρκή επιτήρηση των πολιτών της.

Η επαγρύπνηση δεν είναι φοβία. Είναι δημοκρατική ευθύνη.