Χαιρετισμός του κ. Αλέξιου Παναγόπουλου στην εκδήλωση της ΕΞΟΔΟΥ στην Πάτρα

Σύντομος Χαιρετισμός Ημερίδας

"Ο ψηφιακός έλεγχος σε πόλεις 15 λεπτών και το Κράτος Δικαίου στην ιδιόμορφη Ωκεανία (νομική και κοινωνική προσέγγιση)."

Αξιότιμοι,

Κυρίες και Κύριοι,

Φίλες και Φίλοι,

Αξιότιμα μέλη της "Έξοδος".

Με πολύ χαρά υποδεχόμαστε μέλη εκ του ΔΣ της "Έξοδος" στη πόλη μας στη Πάτρα, για την Ημερίδα (28.3.26, 17.00h), στη φιλόξενη αίθουσα του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών.

Η σύγχρονη αστική και κοινωνική πολιτική προωθεί κάποιες λεγόμενες "έξυπνες" έννοιες όπως αυτές παρουσιάζονται στα Μίντια, όπως η «πόλη των 15 λεπτών» και τα "ψηφιακά pass", η χρήση προσωπικών αριθμών ΠΑ και η ενίσχυση ποικιλοτρόπως της ψηφιακής διακυβέρνησης.

Αν και παρουσιάζονται ως μέτρα βιώσιμης ανάπτυξης, διευκόλυνσης και κοινωνικής εξυπηρέτησης, εγείρουν σοβαρά νομικά και θεσμικά ζητήματα, τα οποία δεν μπορούν να παραβλεφθούν σε ένα Κράτος Δικαίου.

Την ιδέα της «πόλης των 15 λεπτών», όπως έχει υποστηρίξει και ο δήμαρχος Αθηναίων σε διαζώσης δηλώσεις του, προς την πρώην ΠτΔ, προωθεί την ψηφιακή εγγύτητα των υπηρεσιών στον πολίτη και την ψηφιακή αντιμετώπιση της λεγόμενης κλιματικής αλλαγής.

Ωστόσο, όταν η εφαρμογή της διακυβέρνησης αυτής συνοδεύεται από περιοριστικά μέτρα ή τους ψηφιακούς μηχανισμούς ελέγχου, όπως σήμερα τα pass για καύσιμα, αντί της γενναίας ενίσχυσης των μισθών και των συντάξεων, εγείρονται ζήτημα αναλογικότητας και συνταγματικής νομιμότητας.

Σύμφωνα με τις διεθνείς αρχές και σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδας (άρθρα 4, 5, 25 και 106), η Πολιτεία οφείλει να προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών, να διασφαλίζει την ισότητα και την ελευθερία τους, και να περιορίζει την κρατική παρέμβαση μόνο στα πλαίσια της αναλογικότητας και της επιτακτικής δημόσιας ανάγκης. 

Η Αρχή της Αναλογικότητας, όπως κατοχυρώνεται στην ελληνική έννομη τάξη και στην πρακτική του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ, άρθρο 8, 10, 11), απαιτεί ότι κάθε περιορισμός των ελευθεριών θα πρέπει να είναι πρόσφορος, αναγκαίος και ανάλογος, με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Συγκεκριμένα, η υποχρεωτικότητα των ψηφιακών pass ή η επιβολή του ψηφιακού ελέγχου μέσω του προσωπικού αριθμού, θα μπορούσε να συγκρουστεί με την αρχή της αναλογικότητας, εφόσον υπάρχουν τα εναλλακτικά και έως σήμερα παραδοσιακά μέτρα, που επιτρέπουν την κοινωνική εξυπηρέτηση, χωρίς περιορισμό των ατομικών δικαιωμάτων.

Μια σύγκριση σε Αγγλία και Ελβετία μας το κάνει πιο κατανοητό. Στην Αγγλία, η διαχείριση των κοινωνικών και ψηφιακών δεδομένων γίνεται υπό αυστηρές ρυθμιστικές αρχές (Data Protection Act, 2018) με έμφαση στην αναλογικότητα και την προστασία της ιδιωτικότητας, ως επόμενο και των λαϊκών αντιδράσεων τους. Οι δε περιορισμοί στην ελευθερία μετακίνησης ή κατανάλωσης, εφαρμόζονται μόνο προσωρινά και υπό νομική εποπτεία.

Τώρα στην Ελβετία, η εισαγωγή ψηφιακών μέτρων, όπως και για κοινωνικές υπηρεσίες, διέπονται από την αρχή της αναλογικότητας και την αρχή της άμεσης λογοδοσίας των δημοσίων αρχών προς τους πολίτες. Κάθε περιορισμός ατομικών δικαιωμάτων υπόκειται σε δημοψήφισμα, σε κοινοβουλευτική έγκριση και δικαστικό έλεγχο.

Η ελληνική πραγματικότητα, όπως ήδη καταγράφεται και στη δίκη για την τραγωδία των Τεμπών, όπου περίπου 300 συμμετέχοντες βρίσκονταν σε μια στενή αίθουσα και οι συνήγοροι όρθιοι, υποδηλώνει μία έλλειψη σεβασμού προς τις θεμελιώδεις διαδικασίες και το κράτος δικαίου. Ο δε Παπαδιαμάντης θα μας θυμίσει ότι τούτο το γένος σαν επίτηδες να ελευθερώθηκε, για να φανεί ότι ήταν ανίκανο προς αυτοδιοίκηση.

Σύνολα όλα αυτά εγείρουν ερωτήματα για την αποτελεσματική ικανότητα των ελληνικών αρχών να συνδυάσουν αποτελεσματικότητα, ψηφιοποίηση και θεσμική προστασία των δικαιωμάτων. Και μπαίνει το ερώτημα ο Δαίδαλος στο Λαύριο, τι επιπλέον θα προσδώσει πέρα από το γνωστό Πρέταντορ, μέσα στην ηλεκτρονική Ωκεανία?

Ενόσω παραμονεύουν οι Κίνδυνοι της υπερσυγκέντρωσης της εξουσίας και του ψηφιακού ελέγχου. Εργαλείο για έναν νέο τύπου Χίτλερ που στο μέλλον ίσως φανεί. Μάλιστα τώρα, με την αντισυνταγματική υποχρεωτική εισαγωγή του προσωπικού αριθμού, που αν δεν συνοδευτεί από σαφείς θεσμικές εγγυήσεις και της ελεύθερης επιλογής, μπορεί να συναποτελέσει το εργαλείο της καθολικής παρακολούθησης, με επιπτώσεις στην προσωπική ελευθερία κατά το Σύνταγμα και στην κοινωνική αυτονομία.

 Οι ανησυχίες της ομάδας «ΕΞΟΔΟΣ» και των μελών της και των φίλων αυτής, αναδεικνύουν την ανάγκη μίας διαρκούς εποπτείας, ενημέρωσης και λογοδοσίας. Επιπλέον η ανησυχητική προοπτική ενός θρησκευτικού ή πολιτισμικού ελέγχου, σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση δεδομένων και την τεχνολογική παρακολούθηση, εγείρει τα ερωτήματα για τη δυνατότητα της διασφάλισης των ατομικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας της συνείδησης, των θεμελιωδών εννοιών, τόσο για το Σύνταγμα, όσο και για το ΕΣΔΑ.

Συμπέρασματα. Η ψηφιακή πολιτική της «πόλης των 15 λεπτών», τα ψηφιακά pass και ο προσωπικός αριθμός, δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται χωρίς τον πλήρη σεβασμό στο Σύνταγμα, στο ΕΣΔΑ, στην αρχή της αναλογικότητας και την δικαιϊκη ηθική στην ελευθερία επιλογής του προσώπου, ως άνω θρώσκω, κι όχι ενός Ρομποκόπ.

Οι συγκριτικές εμπειρίες Αγγλίας και Ελβετίας δείχνουν ότι η αποτελεσματική διακυβέρνηση μπορεί να συνυπάρξει με την προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων, εφόσον υπάρχει διαφάνεια, αξιοκρατία, λογοδοσία και ανεξάρτητη δικαστική εποπτεία.

Η Ελλάδα, αν θέλει να αποφύγει μια ιδιότυπη «Ωκεανία» τύπου Όργουελ, οφείλει να ενισχύσει τις θεσμικές εγγυήσεις, να προασπίσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και να διασφαλίσει ότι η ψηφιακή και τεχνολογική πρόοδος, θα υπηρετεί την κοινωνία και το κοινωνικό συμφέρον και όχι τον ψηφιακό έλεγχο της. Συνελόντι επ' ουδενί τον οποιονδήποτε αντισυνταγματικό έλεγχο ή την υποχρεωτικότητα και την καταδυνάστευση της ελευθερίας του ίδιου του ανθρώπου, ως προσώπου και εικόνας Θεού.

Με εκτίμηση,

Καθηγητής και Ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).

Ακαδημαϊκός Τριών Ξένων Ακαδημιών τών Επιστημών.

Δρ. Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης.

Δρ. Θεολογίας.

Δρ. Βιοηθικής.